DİYABETTE BESLENME

Diyabet ülkemizde de sık görülen, düzenli tedavi edilmesse ciddi sonuçları olan metabolik ve kronik bir hastalıktır. Tükettiğimiz tüm besinler vücudun başlıca yakıtı olan şekere (glukoz )dönüşmek üzere parçalanırlar Pankreas’tan salgılanan insülin glikozun hücrelere girmesini sağlayarak enerji oluşumununa katkısı olan bir hormondur.
Diyabetli kişide besinlerle alınan şeker hücrelere geçemeyince kandaki şeker değeri yükselir. Yüksek kan şekeri zamanla tüm organlar ve damar sistemine zarar verir. Birincil tedavi diyabetli bireyin ihtiyacı olan ilaç ya da insülin tedavisinin planlanması ve daha sonra tıbbi beslenme tedavisinin verilmesi gerekir.

DİYABET TEDAVİSİNDE
• İlaç yâda insülin tedavisi,
• Beslenme,
• Fiziksel aktivite
• Eğitim oldukça önemlidir.

DİYABETİN TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ

Beslenmede karbonhidratlar primer enerji kaynağıdır. Beyin ve merkezi sinir sisteminin birincil yakıtı glikozdur. Fazla alınan glikoz karaciğer ve kaslarda depolanır. Besinlerdeki karbonhidrat türleri şeker, nişasta ve posadır.

Diyabette yeterli ve dengeli beslenmek için aşağıdaki yiyecek gruplarından gereksinim kadar almak gerekir.

1. Ekmek (patates, pirinç, makarna vb.)
2. Süt-yoğurt-peynir
3. Et, balık, tavuk, yumurta
4. Meyve
5. Sebze
6. Yağlar

Kişinin gereksinimi ve buna bağlı olarak hazırlanacak diyet; yaş, boy, kilo, aktivite durumu, sosyal yaşantı, diyabet tipine, özel durumuna (çocuk, genç, gebe vb.),eğitim düzeyi, biyokimyasal bulgularına göre değişiklik gösterir.

Diyabetik hastalarda beslenme iki yöntemle yapılıyor,

1-Diyabet değişim listesi
2-Karbonhidrat sayımı

1- Değişim listeleri; Besin öğeleri ve enerjileri benzer olan besinlerin bir grupta toplanmasıdır. Örnek bir diyete uymak diyetin sürekliliğini de engelleyerek sıkıntı yaratır. Bu nedenle hastalarımız birbirinin yerine geçebilecek besinleri ve eşdeğer miktarlarını öğrenerek aynı şeyleri tekrarlamak yerine bulunduğu ortamda uygun olan menüyü seçebilir.

2-Kişinin günlük tükettiği yiyecek ve içeceklerdeki karbonhidrat miktarına göre insülin dozunu ayarlayabildiği bir beslenme modeli.
Karbonhidrat sayımında öğünlerde tüketilen besinlerle ilgili kişiye esneklik sağlar. Seçtiğimiz besinin miktar ve cinsinde değişiklik yapmamıza ve insülin dozunu ayarlamaya olanak sağlar.

Yemeklerin cinsi ve miktari kadar yemek zamanlarıda büyük önem taşır. İki ana öğün arası 6 saat, bir ana ve bir ara öğün arası 2,5–3,0 saat olmalıdır. Böylece diyabetin kısa süreli komplikasyonları olan HİPOGLİSEMİ(şeker düşüklüğü ) ve HİPERGLİSEMİ (şeker yüksekliği) yi önlemiş oluruz. Bu nedenle diyabette oruç tutmak ve öğün atlamak sakıncalıdır.

Posa yiyeceklerin sindirilmeyn kısmıdır. Posanın vücuttaki yararları; kan şekerinin hızlı yükselmesini önler, bağırsak hareketlerini düzenler, insülin ihtiyacını azaltır, tokluk hissi ile kilo kontrolünde yardımcıdır, lipit yükselmesini önler.

Öğün planlamakta ve/veya diyetteki karbonhidratla ilişkili hastalık riskini değerlendirmekteki potansiyel rolleri araştırılan 2 yöntem:
— Glisemik indeks
— Glisemik yük

Glisemik indeks:
Karbonhidrat içeren besinlerin alımı sonrasında, kan glikozundaki değişikliği ölçer.
GIisemik indeksi düşük olan besinler kan dolaşımına YAVAŞ olarak, glisemik indeksi yüksek olan besinler HIZLI olarak kana geçer.

Glisemik yük Karbonhidrat içeren bir besinin yenilen miktarının
Kan şekerine etkisini gösterir.

Alkol
Oral hipogisemik ilaç veya insülin kullanan kişiler, açken alkol tüketirlerse hipoglisemi görülebilir. Alkolün kan şekeri düzeyine etkisi sadece alkol miktarına bağlı değil, alkol ile birlikte tüketilen besinler de önemlidir.
Diyabet kontrol altında ise; yetişkin kadınlar için bir ölçü, erkekler için 2 ölçü (1 ölçü:350cc bira,140cc şarap,15 cc distile içki ) dengeli bir öğünde alınabilir.
Alkolden gelen kalori yağ değişimi olarak hesaplanmalıdır.(1 alkollü içki;2 yağ değişimi)

100 CC KALORİ ALKOL YÜZDELERİ

Bira(tekel) 42 kcal %4
Cin 231 kcal %33.4
Rakı 335 kcal %48
Rom 249 kcal %36
Şarap 85 kcal %11
Vermut 167 kcal %18
Votka 163 kcal %37.9
Viski 275 kcal %40
Ahududu likörü 274 kcal %25
Nane likörü 356 kcal %30
Portakal likörü 400 kcal %40
Muz likörü 315 kcal %25

Diyabette düzenli yapılan egzersiz de kan şekeri kontrolünü sağlar. Egzersize başlamadan hemen önce bireyin metabolik kontrolünün yapılması ve kan şekeri düzeyinin saptanması gerekir.

Dyt. Afife Aydemir