Paratiroid bezleri, boyundaki tiroid bezinin her iki tarafında bitişik olarak yerleşim gösteren, sağ ve sol tarafta genellikle ikişer adet olmak üzere toplam 4 adet olup her biri yaklaşık 70 mg kadar ve 2x5x6 mm boyutlarında bezlerdir.
Paratiroid bezleri, kandaki kalsiyum seviyesinin ayarlanmasında önemli rol oynayan paratiroid hormonu (böbrek ve kemiklere direkt olarak etki ederek ve bağırsaklara dolaylı yoldan etki ederek) üretmektedir. Paratiroid hormonu (PTH) böbrekte D vitamininin aktif hale gelmesine katkıda bulunur Kalsiyum, kandaki değerlerindeki küçük değişikliklerin bile bazı kas ve sinir bozukluklarına sebep olmasından dolayı, insan vücudunda çok önemli bir etkiye sahiptir.

Hipoparatiroidizm nedenleri
En önemli nedenleri paratiroid bezlerinin ameliyatta (genelde tiroid operasyonları sırasında) hasara uğraması, kanlanmasının bozulması veya alınması, boyuna yapılan radyoterapi (ışın tedavisi) ve mağnezyum azlığıdır. Genetik (ailesel geçiş) veya sonradan oluşan hastalıklar nedeniyle de PTH azalması ile hipoparatiroidizm olabilmektedir.

Belirtiler
PTH azlığı nedeniyle kan kalsiyumunun düşmesi nedeniyle hastalarda çoğunlukla parmak uçları ve ağız çevresinde uyuşma ve karıncalanma, ağrılı olabilen kas krampları oluşabilir. Elde ebe eli şeklinde kasılma oluşur. Kalsiyum aşırı düşerse bu defa nefes borusunda kasılma meydana gelir. Kalsiyum düşüklüğünde sara benzeri kasılmalar, halsizlik, anksiyete ve nefes daralması görülebilir. Ayrıca kuru cilt ve saç, kabalık, tırnaklarda kırılma, saç dökülmesi, diş şekil bozuklukları olabilir. Ani oluşan ciddi kalsiyum düşüklüğünde derhal kalsiyum verilmemesi durumunda ölüm bile olabileceği unutulmamalıdır.

Teşhis
PTH azalması nedeniyle kan kalsiyumu düşer. İdrarla fosfat atılamadığından serum fosfat düzeyi artar. Teşhis için kanda kalsiyum düzeyine bakılır. Albümin düzeyi düşük ise özel bir formulle düzeltilmiş kalsiyum düzeyi hesaplanır. Aslında en doğrusu mümkünse serum iyonize kalsiyum düzeyini ölçmektir. Bu hastalarda PTH düşük, kan kalsiyumu düşük, kan fosfor düzeyi ise yüksek çıkar. Ayrıca PTH olmadığından D vitamini aktif hale gelemeyecek ve düşük ölçülecektir.

Tedavi
Kalsiyum düşüklüğü çok şiddetli ise damar yoluyla kalsiyum tedavisi yapılır. Yaşamı tehdit eden şiddetli bulgularla karşımıza çıkarsa acil olarak damar yoluyla kalsiyum verilmelidir.
Daha ılımlı düzeyde kalsiyum düşüklünde kalsiyum içeren ilaçlar ve aktif D vitamini verilir. Elementer kalsiyum yemeklerle birlikte 3-4 doza bölünmüş olarak 1-3 gr/gün verilir. Hastanın en iyi istifade edebileceği ve ucuz formu olan kalsiyum karbonat tercih sebebi olabilir. Bu hastalarda tedavi ömür boyu olacağı için hastaların böbrek ve hiperkalsemi (kan kalsiyum yüksekliği) komplikasyonları açısından yakın takibi gerekir amaç kalsiyum düzeyini mümkün olduğunca referans aralığı olan sınırların alt tarafına yakın düzeylerde tutmaktır.
Yeni geliştirilen PTH’un injeksiyon formu da piyasaya sunulmuş olup kullanım zorluğu ve pahalı olması nedeniyle pratikte pek tercih edilmemektedir.

Dr.Mahmut YAZICI
İç Hast. / Endokrin ve  Met. Hast. Uzman